Για τα 15 χρόνια του iefimerida

Όταν το iefimerida ξεκινούσε το 2011, στα σκληρά χρόνια των μνημονίων και του κοινωνικού διχασμού, τίποτα δεν εγγυάτο την επιτυχία ενός ακόμη σάιτ ειδήσεων.

Γεννήθηκε ακριβώς τη στιγμή που το παρόν ήταν μαύρο και το μέλλον φάνταζε δυσοίωνο. Γυρνώντας σήμερα και κοιτάζοντας προς τα πίσω, απορώ με την αντοχή που επιδείξαμε, έτσι ώστε να είμαστε ακόμη εδώ, μετά από μια 15ετία επιτυχημένης πορείας. Και να συνεχίζουμε ακόμη πιο δυναμικά, έστω κι αν δεν είναι -ξανά- τίποτα ιδανικό γύρω μας.

Πράγματι, ξεκινήσαμε ενώ η χώρα βίωνε μια εξαιρετικά δύσκολη περίοδο. Ο αντισυστημισμός ήταν κυρίαρχος, η βία είχε αντικαταστήσει τον δημοκρατικό διάλογο, πολιτικοί ξυλοκοπούνταν στη μέση του δρόμου και σέρνονταν αιμόφυρτοι, οι πλατείες είχαν μετατραπεί σε λαϊκά δικαστήρια που απειλούσαν με κρεμάλες τους 300. Ήταν δύσκολο, αν όχι αδύνατο, εκείνη την εποχή να αρθρώσεις ψύχραιμο λόγο. Πόσω μάλλον να μιλήσεις για μια Ελλάδα του ορθού λόγου ή για μια φιλοευρωπαϊκή Ελλάδα που θα συνέχιζε να ανήκει στη Δύση. Ήταν η εποχή της έκρηξης του ανορθολογισμού και η δημοσιογραφία είχε πολύ δύσκολο έργο να επιτελέσει. Πολλοί άνθρωποι του Τύπου, εξάλλου, καβάλησαν τότε το κύμα του λαϊκισμού. Κάποιοι -λιγότεροι- έμειναν ψύχραιμοι, αν και στόχοι του τυφλού φανατισμού εκείνων των καιρών που αναζητούσαν εύκολα εξιλαστήρια θύματα.

Έπρεπε όμως, ακόμη και υπό αυτές τις συνθήκες, να κάνουμε τη δουλειά μας, η οποία -μην ξεχνάμε- παραμένει λειτούργημα για τις Δημοκρατίες μας και βασική προϋπόθεση για την ανθεκτικότητά τους. Κι έτσι, τολμήσαμε. Δεσμευτήκαμε από την αρχή ως προς τις βασικές μας επιλογές. Έπρεπε να σταθούμε στη σωστή πλευρά της Ιστορίας, και με αυτό δεν εννοώ να επιλέξουμε συγκεκριμένη πολιτική παράταξη και κόμμα που θα στηρίζαμε, αλλά να επιλέξουμε την οπτική γωνία από την οποία θα κοιτάζαμε τα γεγονότα. Κι αυτό ήταν από την αρχή ξεκάθαρο στο μυαλό μας: Θα ήμασταν σταθερά υπέρ της Ελλάδας του ορθολογισμού και των μεταρρυθμίσεων, του πολιτικού φιλελευθερισμού και της Ευρώπης. Και, αμετακίνητα, απέναντι στην κουλτούρα του αντισυστημισμού που προέκρινε μια Ελλάδα της χρεοκοπίας, του διχασμού και της ηττοπάθειας.

Πιστεύω ότι 15 χρόνια μετά δικαιωθήκαμε πλήρως σε αυτό. Η χώρα κέρδισε τελικά το στοίχημα και κατάφερε, έστω μετά από μεγάλες περιπέτειες και καθυστερήσεις, να επιστρέψει πιο ισχυρή - και ελπίζω πιο σώφρων. Και θέλω να πιστεύω πως βάλαμε κι εμείς ως iefimerida το λιθαράκι μας σε αυτή τη «μεγάλη επιστροφή» στην κανονικότητα. Διότι η δημοσιογραφία που κάναμε δεν παρακολουθούσε μόνο τα γεγονότα, αλλά υπηρετούσε μια οπτική που τα συνδιαμόρφωνε. Και, ας το ξαναπώ, δεν φοβηθήκαμε ποτέ να δηλώσουμε ποιοι είμαστε και μέσα από ποια γωνία κοιτάζουμε τον κόσμο μας.

Το iefimerida προσπάθησε, επιπλέον, να επινοήσει και να καθιερώσει πολλά πράγματα. Κατ' αρχάς, υπήρξε τόσο avant garde και γενναίο Μέσο Ενημέρωσης, που επέλεξε μια γυναίκα για διευθύντρια -εντελώς σπάνιο στο ελληνικό Διαδίκτυο- και είμαι ευγνώμων γι' αυτό. Επίσης, υιοθέτησε έναν τόνο τολμηρό και ρηξικέλευθο, μακριά από την παραδοσιακή σοβαροφάνεια του Τύπου. Εισήγαγε τίτλους και θεματολογία με έμφαση στην πρωτοτυπία, όχι ξερές ειδήσεις. Καθιέρωσε τα άρθρα με αναλύσεις φιλοσόφων και στοχαστών της εποχής μας, ενώ προσέγγισε με ευαισθησία και ενδιαφέρον ζητήματα της εποχής μας όπως π.χ. ο γάμος ομοφύλων, τον οποίο υποστήριξε με αρθρογραφία.

Επιδίωξε την ταχύτητα στη μετάδοση των ειδήσεων, διεκδικώντας την πρώτη θέση, αλλά ταυτόχρονα ενέταξε στήλες για το βιβλίο, την όπερα, το θέατρο και το ευ ζην - πρωτοποριακά θέματα για τα σάιτ της εποχής. Πάντοτε με οδηγό μια πολύτιμη παρακαταθήκη αξιών που απομάκρυνε από τον λαϊκισμό, την απλούστευση ή τη χυδαιότητα που κατέκλυσαν γρήγορα το Διαδίκτυο.

Σήμερα, 15 χρόνια μετά, όλα έχουν πλέον αλλάξει στην ενημέρωση και νέες παγίδες ελλοχεύουν. Όροι όπως «τεχνολογίες», «δίκτυα», «fake news», «παραπληροφόρηση», «social media», «τεχνητή νοημοσύνη» αποτελούν ορισμένα σημεία αναφοράς για να περιγραφεί η κρίση που περνούν η δημοσιογραφία και η μετάδοση ειδήσεων. Πρόκειται για μια πλήρη αναδιάρθρωση του επαγγέλματος και της κοινωνικής του λειτουργίας υπό την επίδραση της ψηφιακής εποχής.

Αυτή η επανάσταση είναι ένα βαθύ κύμα αλλαγής. Όπως η τυπογραφία γέννησε τις μεγάλες ανακαλύψεις, εν ολίγοις ένα μέρος του σύγχρονου κόσμου, έτσι κι αυτό που ζούμε σήμερα με την αστραπιαία μετάδοση των ειδήσεων είναι της ίδιας τάξης ως προς τις προβλέψιμες συνέπειές του. Το παλιό μας κάθετο σύστημα αμφισβητείται. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν μια σαφή ανατροπή και οι νέοι καιροί θα είναι επώδυνοι για όλους, ξεκινώντας από τους δημοσιογράφους.

Προσωπικά, χαίρομαι να ζήσω και αυτή τη νέα εποχή. Ταυτόχρονα, εμπιστεύομαι τους βασικούς κανόνες της παραδοσιακής δημοσιογραφίας, οι οποίοι, όσο ραγδαία και να αλλάζει η τεχνολογία, δεν αλλάζουν και πολύ. Εξάλλου, πολλά από τα προβλήματα που υπάρχουν σήμερα (και μάλιστα συχνά με πολύ έντονα πολεμικό τρόπο) έχουν ήδη βιωθεί στην ιστορία της δημοσιογραφίας. Παίρνω τι έλεγε, για παράδειγμα, ο Εμίλ Ζολά [Essai sur le journalisme, 1894]: «Το ανεξέλεγκτο κύμα της υπερβολικής πληροφόρησης μεταμόρφωσε τη δημοσιογραφία, σκότωσε τα μεγάλα άρθρα προβληματισμού, σκότωσε τη λογοτεχνική κριτική, έδωσε καθημερινά όλο και περισσότερο χώρο στα τηλεγραφήματα, στις μικρές και μεγάλες ειδήσεις, στις αναφορές των ρεπόρτερ και των δημοσιογράφων που κάνουν συνεντεύξεις». Εντυπωσιακή προφητική διαίσθηση από τον συγγραφέα του «La Bête humaine», ο οποίος υπήρξε επίσης δημοσιογράφος. Εξ ου και το ερώτημα: Μήπως το παρελθόν είχε ήδη θέσει τα ίδια ερωτήματα που θέτουμε σήμερα σχετικά με την ενημέρωση;

Κλείνω με μια προσωπική φράση σαν προμετωπίδα, σαν κλειδί που συνοψίζει τα πάντα: Θέλω να πιστεύω ότι έκανα με αυτή την εφημερίδα (το iefimerida) το ωραιότερο επάγγελμα του κόσμου.

Σοφία Γιαννακά
Διευθύντρια του iefimerida.gr